De onderschatte kracht van eenvoud

Eenvoud is een spirituele eigenschap die ons enorm kan helpen, niet alleen in onze meditatie maar ook in het dagelijks leven. Het is een eigenschap die echter vaak wordt onderschat. We denken dat eenvoud synoniem is met simpelheid of domheid. Niets is minder waar. Eenvoud is wijsheid. Eenvoud maakt onze levensweg helder, ongecompliceerd en vreugdevol.

Als je eenvoud ontwikkelt zie je de dingen zoals ze zijn, zonder ze nodeloos ingewikkeld te maken. Het is onze denkende geest die gek is op complexiteit. De geest wil de zaken graag zo gecompliceerd mogelijk maken, maar in feite schept het daarmee een gekunstelde werkelijkheid. De natuurlijke werkelijkheid is namelijk heel eenvoudig. Of zoals spirituele leraar Sri Chinmoy zei, “De echte waarheid verblijft in oprechtheid en eenvoud, en niet in complexiteit.”(1)

Een reden dat complexiteit vaak ons leven binnensluipt is omdat ons ego graag belangrijk gevonden wil worden. Daardoor doen we ons vaak gewichtiger voor dan we zijn of we ons voelen. We zetten een masker op en spelen een rol, maar omdat die rol niet overeenkomt met wie we diep in ons hart zijn, raken we steeds verder van ons natuurlijke zelf verwijderd. Het ego vertelt ons hoe we ons moeten gedragen – wie we te vriend moeten houden en wie niet, wat we tegen wie moeten zeggen en wat juist niet. Maar dit spel van voorgekookte handelingen maakt ons leven complex, doodt onze spontaniteit en laat ons uiteindelijk leeg en uitgeput achter.

Het hart daarentegen heeft de blik van een kind. Een kind is van nature eenvoudig, maar tegelijkertijd is het vol energie en vreugde. De werkelijkheid van een kind is vol geluk. Het hart hoeft dan ook niet na te denken over hoe het zich moet gedragen. Het staat in verbinding met de bron van het leven en is spontaan, open en helemaal zichzelf. ‘Ik ben die ik ben’ is de mystieke uitspraak uit de bijbel die dit hartbewustzijn zo mooi verwoordt.

Via meditatie kunnen we die kinderlijke blik weer terugbrengen in ons leven. Het is niet zo dat we ons als een kind moeten gaan gedragen. We laten enkel ons leven verheffen door de kinderlijke verwondering, opgewektheid en nieuwheid van ons hart weer te herontdekken. Door iedere dag een paar minuten heel bewust op ons spirituele hart te mediteren, dat zich in het midden van onze borstkas bevindt, graven we die verloren schatten weer op en laten we ze ons leven verrijken.

 

‘Wanneer de eenvoud van de geest
En de zuiverheid van het hart
Samen groeien,
Creëren ze
Onvoorstelbare schoonheid.’

-Sri Chinmoy

 

(1)Sri Chinmoy, My Meditation-Service At The United Nations For 25 Years

Het ABC van meditatie

Meditatie is een innerlijk proces, dat zich voornamelijk afspeelt in de stilte van onze geest en ons hart. Toch zijn er ook een aantal praktische dingen die we kunnen doen om onze meditatie zo succesvol mogelijk te maken. We noemen dat het ABC van meditatie. Hier enkele nuttige tips:

1. Mediteer ’s ochtends vroeg
Je hebt het meeste aan je meditatie als je het ’s ochtends doet. In je ochtendmeditatie laadt je namelijk je innerlijke batterijen op en ontvang je energie en innerlijke vrede die je dag positief beïnvloeden. Bovendien is je geest ’s ochtends het meest ontvankelijk. De slaap heeft de ervaringen van de vorige dag verwerkt, waardoor je met een schone lei aan de meditatie kunt beginnen. Zes uur ’s ochtends is het beste tijdstip (hier lees je waarom), maar mocht dat nog een brug te ver zijn, mediteer dan gewoon na het opstaan.

2. Neem een douche vóór je meditatie
Het is raadzaam om te douchen voor je aan je meditatie begint. Water betekent zuiverheid. Het spoelt ongewenste energieën van je lichaam, zodat je ontvankelijker bent voor de subtiele energie van de meditatie. ’s Ochtends verwijdert een douche de slaapenergie, waardoor je helder en alert aan je ochtendmeditatie kunt beginnen. Als je ’s avonds mediteert zorgt een douche ervoor dat alle rusteloze energie die je gedurende de dag hebt opgepikt wordt weggespoeld. Mocht douchen niet lukken, probeer dan in elk geval je gezicht en je onderarmen even met koud water te wassen.

3. Draag schone, lichte kleding
Als je gaat hardlopen trek je het liefst sportieve hardloopkleding aan. Ga je naar een galadiner, dan verruil je je dagelijkse kloffie voor een net pak. Ook meditatie werkt het beste als je er een speciaal setje kleren voor draagt. Een speciaal ‘kostuum’ geeft een duidelijk signaal aan je geest dat je iets bijzonders gaat doen, waardoor je er met meer inspiratie en geconcentreerdheid aan begint. Het beste is schone kleding die licht van kleur is. Kleuren stralen energie uit, en lichte kleuren zijn meer ‘in tune’ met de subtiele meditatie-energie.

4. Creëer een harmonieuze meditatieplek
Een vaste meditatieplek doet wonderen. Als je altijd op dezelfde plek mediteert, blijft de meditatie energie daar hangen en creëert een subtiel krachtveld dat je helpt bij je volgende meditaties. Ideaal is een speciaal hoekje van je huis of kamer te reserveren dat je schoon en zuiver houdt en alleen voor het mediteren gebruikt. Maak vervolgens je eigen meditatie altaartje, zoals een (laag) tafeltje met daarop een mooi kleedje met bloemen, wierrook en/of een foto van een spiritueel persoon of natuurlandschap dat je inspireert. Schenk aandacht aan de plek waar je mediteert. Hoe aantrekkelijker je meditatieplek, des te meer inspiratie je krijgt om hem daadwerkelijk te gebruiken.

5. Houd een vast tijdstip aan
Als je elke dag om elf uur naar bed gaat, wordt je lichaam om elf uur vanzelf moe. En eet je altijd om zes uur ’s avonds warm, dan begint je maag even voor zessen trouw te rommelen. We kunnen onze biologische klok ook voor meditatie laten werken. Als je altijd op hetzelfde tijdstip mediteert, gaan je lichaam en geest zich daar namelijk op instellen. Je wordt vanzelf rustiger en meer ontspannen, waardoor je veel beter kunt mediteren dan als je elke dag een ander tijdstip zou hanteren. Kies daarom een tijdstip uit waaraan je je langere tijd kunt houden. Zoals gezegd is de ochtend het meest ideale moment om te mediteren, maar ook de avond is een prima stiltemoment.

6. Mediteer op een nuchtere maag
Eet liever geen maaltijd voordat je gaat mediteren. Na het eten gaat je spijsvertering aan de slag, en die lichamelijke energie blokkeert het stromen van de subtielere meditatie-energie. Het beste is twee uur te wachten na een grote maaltijd voordat je gaat mediteren. Als je echt rammelt van de honger kan je het beste een glas sap of melk drinken.
Ook na je meditatie is het goed om nog even te wachten met eten. Geef eerst de spirituele energie de kans om te worden ‘verteerd’ en in je systeem te worden opgenomen. Een kwartiertje wachten is voldoende.

7. Mediteer dagelijks
Je meditatie werpt de meeste vruchten af als je het regelmatig doet – liefst dagelijks een paar minuten. De duur van je meditatie is minder belangrijk dan de frequentie. Dus liever elke dag tien minuten dan twee keer per week een uur. Waarom? Meditatie is voedsel voor je ziel. Net zoals je lichaam elke dag te eten krijgt – wel drie keer! – snakt de ziel ook naar zijn dagelijkse spirituele maaltijd. Als we de ziel trouw voeden blijven we innerlijk fit en gezond, wat betekent dat we steeds meer vrede, liefde en vreugde zullen ervaren.

‘When I meditate, I can speak to my soul.’–Sri Chinmoy

Hoe belangrijk is discipline?

good_habits

Van alle spirituele eigenschappen en begrippen wordt discipline misschien nog wel het meest gevreesd. Het woord alleen al bezorgd ons koude rillingen. Discipline doet ons denken aan koude douches in het midden van de winter, ultramarathons op de Noordpool en soldaten die strak in het gelid marcheren. Arme discipline, het wil ons zo graag helpen, maar het heeft zijn reputatie tegen. In plaats van een reddende engel zien wij er een boze schoonmoeder in.

Toch staat of valt succes en vooruitgang in meditatie met deze ene eigenschap. Zonder discipline kunnen we niet ver komen. Eens in de zoveel tijd mediteren kan je wel een prettig, rustgevend gevoel geven, maar zonder het dagelijks te doen blijft het toch bij dat ene gevoel. Mét discipline gooit meditatie de deuren van onze innerlijke schatkamers wijd open. Onvoorwaardelijke liefde, vervullende vrede, spontane vreugde en diepe gelukzaligheid liggen daar op ons te wachten. Maar hoewel deze kostbare innerlijke kwaliteiten helemaal gratis zijn, krijgen we ze niet voor niets. De prijs is dagelijkse meditatie.

Die prijs is lager dan we denken. Ook discipline staat dichterbij ons dan we hadden verwacht. Sterker nog, ieder van ons heeft al discipline in zijn of haar leven, alleen noemen we het misschien niet zo. We poetsen elke dag onze tanden, gaan iedere weekdag naar school of naar ons werk, we staan op als de wekker gaat, houden ons huis schoon en bereiden dagelijks twee tot drie maaltijden. Allemaal pure discipline! Nu hoeven we nog maar één karweitje aan die dagelijkse lijst toe te voegen – meditatie – maar dat ene klusje zal de kwaliteit van ons leven onvoorstelbaar vergroten.

Zie discipline daarom niet als discipline, maar gewoon als een middel waarmee je je doel wilt bereiken. Een atleet die ervan droomt om de Olympische Spelen te halen hoeft zichzelf niet elke dag te motiveren om te trainen. Zijn wil om te trainen vloeit vanzelf voort uit zijn droom. Ook als je werkelijk naar innerlijke vrede, liefde en geluk verlangt hoef je je er niet elke keer toe te zetten om te mediteren. Als je het doel waardeert komt de discipline vanzelf. Zoals Sri Chinmoy het verwoordt:

‘Hoe kun je jezelf disciplineren?Door je te concentreren op de dingen die je het liefst in het leven wilt. (…) Als je op dit moment nog voelt dat je duizenden en miljoenen dingen in je leven nodig hebt, probeer die behoeftes dan te verminderen. Je zult zien dat in dat proces van het verminderen van je behoeftes je leven vanzelf gedisciplineerd wordt. Wanneer je talloze uiterlijke dingen geen aandacht geeft, zul je zien dat de waarheid je recht aankijkt en je de kracht geeft je leven te disciplineren.’

-Sri Chinmoy, The Hunger Of Darkness And The Feast Of Light, Part 2

De schone zaak van geduld

De zaaier

‘Meditatie is geen instant koffie,’ zei mijn spirituele leraar Sri Chinmoy vaak. Hoewel meditatie gouden bergen belooft – innerlijke vrede, vreugde, liefde en gelukzaligheid – komen de resultaten niet van de ene op de andere dag. Meditatie is als het inzaaien van een akker. Alleen als we de grond dagelijks bewerken en geduldig kunnen wachten, zullen we na verloop van tijd de eerste loten naar boven zien komen. Om de vruchten van meditatie te oogsten is ouderwets boerengeduld nodig.

Daar begint het probleem. Geduld is namelijk een schaars goed, vooral in deze maatschappij waar alles met een letterlijke druk op de knop binnen handbereik is. We zijn het niet meer gewend om te wachten. Ongeduld is de maatstaf der dingen. Zelfs de spirituele wereld schijnt er niet aan te kunnen ontkomen. Met enige regelmaat worden er workshops ‘verlichting in drie dagen’ en andere spirituele spoedcursussen aangeboden. Ik voel dan een licht geamuseerde glimlach opkomen.

Toegegeven, van de Indiase spirituele meester Sri Aurobindo was bekend dat hij in drie dagen tijd zijn gedachtes wist te stillen en zo een staat van innerlijke bevrijding bereikte. Ook de Indiase heilige Ramana Maharshi ‘viel’ van het ene op het andere moment in de verlichting. Toch moeten we deze grote zielen zien als de uitzondering op de regel. Sri Aurobindo en Ramana Maharshi behoren tot de fine fleur van de Indiase spiritualiteit. De meesten van ons spelen toch een paar divisies lager. Dan duurt het waarschijnlijk allemaal wat langer. Maar als we onszelf die tijd gunnen kan geduld wonderen verrichten. Mijn spirituele leraar Sri Chinmoy schreef: ‘Je dierbaarste dromen veranderen in vruchtbare realiteiten als je het geheim kent om de boom van het geduld in je hart te laten groeien.’

Hoe kunnen we geduld ontwikkelen. Sri Chinmoy schrijft: ‘Om geduld te ontwikkelen moeten we voelen dat we een spirtuele reis, een innerlijke reis, zijn begonnen, dat die reis een doel heeft. We moeten voelen dat dit doel bereid is om ons te accepteren en ons te geven wat het heeft, maar dat het dit doet op zijn eigen manier en op Gods uitverkoren Tijdstip. (…) Wanneer dat tijdstip aanbreekt zal het doel ons als een magneet naar zich toetrekken.’

Geduld is dus een kwestie van vertrouwen en overgave. Vertrouwen dat het doel van onze meditatie – innerlijke vrede, vreugde, liefde – net zo gretig op ons wacht als wij op haar. En overgave aan een hogere wijsheid die precies weet wanneer de tijd rijp is. Als we de appel te vroeg plukken smaakt hij te zuur. Maar op moment dat we onze tanden in een rijpe appel zetten, voelen we dat het het wachten waard was.

Concentratie: meester worden over je gedachtes

kaarsvlam

Als je wil leren mediteren is het belangrijk om eerst enige concentratiekracht te ontwikkelen. Met concentratie breng je de gedachtes in je geest tot rust. Je richt je aandacht op één punt, meestal een klein voorwerp of object, waardoor je helderheid in je geest brengt. Zo maak je de weg vrij voor diepere meditatie.

Concentratie is intens, vastberaden en doelgericht. Het is als een pijl die het doel binnendringt. Je kunt concentratie zien als geestelijke spierkracht. Net zoals je je fysieke spieren kunt trainen in de sportschool, zo kun je je concentratie sterker maken door regelmatig te oefenen. Wanneer je eenmaal sterke concentratiespieren hebt, heb je daar in je dagelijks leven enorm veel profijt van. Je zult merken dat je je dagelijkse taken veel efficiënter afhandelt, omdat je geest helderder en aandachtiger is. Zo houd je een hoop tijd over. Ook zul je merken dat je langzaam maar zeker meester wordt over je gedachtes en ze leert beheersen. Je bent in staat om zelf te beslissen welke gedachtes je toelaat in je geest en welke niet. Zo kun je positieve, creatieve en constructieve gedachtes in jezelf laten groeien, waardoor je je positiever en gelukkiger gaat voelen.

Concentratie-oefening
Zet een kaarsvlam voor je neer en richt er al je de aandacht op. Probeer te voelen dat alleen die kaarsvlam bestaat, al het andere valt weg. Probeer het gevoel te hebben alsof je met je aandacht als een pijl in de vlam binnendringt. Houd daarbij de deur van je geest goed op slot. Wanneer er gedachtes opkomen ga je niet met ze mee. Voel dat je geest als de onmetelijke hemel is en dat de gedachtes wolken zijn die je voorbij laat drijven. Wanneer je merkt dat je toch in een gedachte zit, laat je de gedachte varen en keer je met je aandacht weer terug naar de vlam. Doe dit steeds weer opnieuw, elke keer dat je bent afgedwaald.
Als je deze oefening dagelijks vijf minuten kunt doen, zul je na drie weken al tastbare resultaten gaan merken. Je voelt je helderder en doelgerichter. Ook is er meer rust in je gedachtes en reageer je minder impulsief.

De beste tijd om te mediteren

Tijdens onze meditatiecursus krijg ik vaak de vraag wat het beste tijdstip is om te mediteren. Daar zijn verschillende antwoorden op te geven, afhankelijk van je eigen inspiratie.

Voor meditatie geldt in elk geval dat de morgenstond goud in de mond heeft. Je kunt dus het beste ’s ochtends vroeg mediteren, idealiter meteen na het opstaan. Neem eerst even een douche om de slaap van je af te spoelen en ga dan tien tot vijftien minuten zitten. ’s Ochtends zijn je gedachtes nog niet zo druk aan het malen als later op de dag, waardoor je je geest beter tot rust kunt brengen. Bovendien heeft de slaap een hoop ‘mentaal afval’ al voor je opgeruimd, waardoor je fris aan je meditatie kunt beginnen. Ook kun je meditatie zien als het opladen van je innerlijke batterijen, en als je dat ‘s ochtends doet kan je er de hele dag op vooruit.

Als je echt het heilige vuur hebt en je bereid bent om voor je meditatie wat vroeger op te staan, dan kan je proberen om zes uur ’s ochtends te mediteren. Dat is hier in het Westen misschien het meest ideale tijdstip voor de meditatie. De meeste mensen slapen dan nog, waardoor de aarde kalm en rustig is. Die kalmte en stilte van de vroege ochtend helpen je in je meditatie. Als de wereld rond een uur of zeven wakker wordt, komt er een wat rusteloze energie op gang en wordt die magische stilte doorbroken, zoals het glanzende, rimpelloze oppervlak van een meer dat plotseling in beroering wordt gebracht door honderden kiezelstenen.

De klassieke meditatieteksten uit India hebben zo hun eigen idee over het ideale tijdstip om te mediteren. Daar zitten ze om drie uur ’s nachts al op hun meditatiekussentje. Tussen drie en vier uur breekt volgens de hindoes namelijk het Brahma Muhurta aan, ofwel het Uur van God. Dan is de stilte van de aarde op zijn diepst en kun je dus het beste mediteren. Dit is uiteraard alleen voor de die-hard yogi’s.

Meditatie: innerlijk zonlicht

Op een bewolkte, miezerig dag zie je vaak weinig mensen glimlachen. Ineengedoken in jassen en kragen, de blik nors naar de grond gericht, lopen de meesten met ferme pas door om maar zo snel mogelijk thuis te zijn. Wanneer op zo’n grauwe dag plotseling de zon doorbreekt, gebeurt er een wonder. Als bij toverslag is de wereld veranderd. Waar alles eerst somber en naargeestig was, zie je nu schoonheid en kleur. Het valt je op hoe mooi alles is: de straten, de bomen, de rivier, de huizen, ze lijken allemaal te glimlachen en te stralen.

Iets soortgelijks gebeurt wanneer we een ervaring van ons spirituele hart hebben. Het hart is als de zon die doorbreekt, waardoor we even uit de grauwe bewolking van onze geest worden gehaald. De sluier van somberheid, negativiteit, angst en zorgen die we met onze gedachtes hebben geschapen wordt omhoog getrokken en we vangen een glimp op van een veel zonnigere werkelijkheid die zich achter dat wolkendek bevindt. Een ervaring van het hart gaat dan ook gepaard met een gevoel van opluchting, dankbaarheid, vrede en vreugde.

Soms krijg je zo’n ervaring helemaal gratis en voor niks. Je loopt ergens over straat en van het ene op het andere moment voel je een onverklaarbaar maar daarom niet minder tastbaar geluksgevoel. Net zoals J.C. Bloem in zijn beroemde gedicht ben je even ‘domweg gelukkig in de Dapperstraat’. Je realiseert je opeens hoe mooi de wereld is en hoe bijzonder en uniek je eigen leven daarin. Kon je dat gevoel maar altijd vasthouden! Maar helaas ebt het op een gegeven moment weer weg, als een toffee die smelt op je tong.

Toch is er een manier om bewust in het inspirerende en prachtige zonlicht van je hart te leven: meditatie! Door te mediteren ontwikkel je de capaciteit om je gedachtes tot rust te brengen en dat zware wolkendek voorbij te laten drijven in plaats van er steeds maar weer in mee te gaan. Je zult steeds vaker de zon achter die wolken zien schijnen. Het kost wat discipline en oefening, maar als je eenmaal kunt zonnebaden in je eigen innerlijke zonlicht, zul je voelen dat het de moeite waard was.